//////

Archive for the ‘Koncepcja przestępstwa’ Category

KILKA SZCZEGÓŁÓW

Ukazuje się tylko kilka szczegółów z jego życia prywatnego czy z zajęć w czasie wolnym. Jest nieprzeciętnie inteligentny, stanu wolnego, ofiarny, stale w działaniu — silny, acz samotny bohater walczący z przestępczością. Konflikty między teorią a praktyką są w amerykańskich telewizyj­nych filmach kryminalnych nieobecne. Natomiast w filmach niemiec­kich mówi się o nich często. Teoretyk jest zwykle przedstawiany jako człowiek nieudolny i oderwany od rzeczywistości. Natomiast prowa­dzący śledztwo ma z reguły intuicyjnie wytyczony cel. Racjonalne, naukowe elementy pracy dochodzeniowej, np. technika kryminali­styczna i ekspertyzy z zakresu medycyny sądowej, są w telewizyjnych filmach kryminalnych pokazywane zbyt wyrywkowo. Pozytywne aspekty pracy policji kryminalnej są uwypuklane, negatywne zaś tłumione i tłumaczone na opak.Nie ma takiej kary, którą akceptowaliby wszyscy widzowie. Dlatego film telewizyjny nie zajmuje się zwykle wyrokiem w rozprawie karnej. Także w odniesieniu do wykonania kary upowszechniane są stale te same stereotypy. Jednym widzom kara może się bowiem wydać zbyt surowa, innym zaś zbyt łagodna.

FAŁSZYWA STRUKTURA

Telewizja przedstawia fałszywą strukturę przestępczości. Przestęp­stwa z użyciem przemocy, które — jeśli chodzi o jej rozmiary i dynamikę — odgrywają jedynie marginalną rolę w ogólnym obrazie zjawisk kryminalnych, uzyskują w telewizji naczelną pozycję. Owo skupienie się na przestępczości tego typu umacnia jeszcze lęk przed kryminalistami. Dezintegracja społeczna i zaburzenie wspólnoty nasi­lają się, co sprzyja rodzeniu się przestępczości. Jednostronne eks­ponowanie przestępczości wymierzonej przeciw osobie utrudnia rac­jonalną politykę zapobiegania przestępczości. Rzeczywiście istotne i szeroko rozpowszechnione rodzaje czynów kryminalnych — prze­stępczość przeciw mieniu czy przestępstwa gospodarcze — prawie w ogóle nie są przedstawiane.Okoliczność, że pokazywane w telewizji przestępstwa z użyciem przemocy nie są znane szerokim rzeszom widzów z autopsji, powodu­je, że stają się one czymś w rodzaju zastępczego przeżycia przestępstwa w wyobraźni. Widz lęka się o swoją osobę. Owo poczucie zagrożenia zostaje jednak osłabione. Przy przedstawianiu przestępstw informuje się bowiem o wysokim wskaźniku wykrywalności. Może to wywołać u widza złudne wrażenie bezpieczeństwa.

POCZUCIE ZAGROŻENIA

Owo poczucie zagrożenia zostaje jednak osłabione. Przy przedstawianiu przestępstw informuje się bowiem o wysokim wskaźniku wykrywalności. Może to wywołać u widza złudne wrażenie bezpieczeństwa. W rzeczywistości zaś agendy formalnej kontroli społecznej — policja czy sądy — nie są w stanie zagwarantować mu tak wysokiego stopnia bezpieczeństwa, jak to demonstruje telewizja. Nadto widz zwraca uwagę na wybrane rodzaje przestępstw, tak że łatwiej może stać się ofiarą rzeczywistego czynu kryminalnego. Dodatkowym elementem wyobcowania przestępczości, jaki wy­stępuje w telewizyjnym filmie kryminalnym, jest to, że bardzo często rozgrywa się on w wyższych sferach. Przedstawiana na ekranie klasa wyższa popełnia czyny charakterystyczne w rzeczywistości dla warstw niższych, co sprzyja zafałszowaniu obrazu rzeczywistej przestępczości elit społecznych. Widz na ogół nie ma osobistych doświadczeń z tym tak powszechnie podziwianym środowiskiem i przyjmuje on, że warstwa wyższa stoi generalnie przed takimi samymi problemami, jak on sam, a wobec tego nie ma jej czego zazdrościć.

BADANIA PORÓWNAWCZE

Oprócz tego pokazywanie wspaniale urządzonych willi czy luksusowych samo­chodów rodzi pożądany efekt — rozbudza konsumpcyjne apetyty. Przestępczość ważnych osobistości nie jest na ekranie obecna, a prze­stępczość zorganizowaną ukazuje się w taki sposób, jakby jej formy były wciąż takie same jak w Chicago w latach dwudziestych naszego stulecia [321]. Badania porównawcze wykazały również, że rzeczywista działal­ność zorganizowanych przestępców i zagrożenia, jakie stanowi ona dla społeczeństwa, nie są pokazywane. Telewizyjne filmy kryminalne koncentrują się raczej na czynach kryminalnych towarzyszących przestępczości zorganizowanej czy też z niej wynikających, a więc na przestępstwach z użyciem przemocy, które można upersonifikować. Przestępczość zorganizowana stanowi zatem jedynie niejasne tło dla skonstruowania „prawdziwej” story. Jeśli chodzi o przyczyny zjawisk kryminalnych i reakcje na nie, to stwierdzono, iż telewizja upowszech­nia błędny obraz, który utrudnia każdą racjonalną politykę zapobie­gania przestępczości: „przestępczość telewizyjna” nie rodzi się w spo­łeczeństwie, godzi ona w społeczeństwo z „zewnątrz”.

NASTAWIENIE DO PRZESTĘPCZOŚCI

Telewizja pokazuje, że przestępczość można usunąć jedynie przez wykrycie i zlikwidowanie czy unieszkodliwienie przestępców. Takie chybione nastawienie wobec przestępczości nie tylko szkodzi społecz­nym środkom, które mają służyć zapobieganiu przestępczości, ale także przyczynia się do przeceniania roli formalnych agend kontroli społecznej w procesie przeciwdziałania zjawiskom kryminalnym. Roz­budowa policji i surowe wyroki mają tylko bardzo ograniczone znaczenie dla intensyfikacji kontroli przestępczości. Fałszywy obraz przestępczości w telewizji powoduje, że zapomina się o tym, iż to każdy pojedynczy telewidz powinien czuć się odpowiedzialny za nieformalną kontrolę przestępczości. W Stanach Zjednoczonych podjęto badania nad telewizyjnymi filmami kryminalnymi o charakterze rozrywkowym. Uzyskane wyniki pozwoliły w pełni potwierdzić dotychczasowe ustalenia [304], Opinie społeczeństwa dotyczące przestępczości i przestępców opierają się nie na rzeczywistości kryminalnej, lecz na fikcyjnym obrazie zjawisk przestępczych wykreowanych przez telewizję.

W OGÓLNYCH ZARYSACH

Nie byłoby to takie kontrowersyjne, gdyby telewizja — przynajmniej w ogólnych zary­sach — odzwierciedlała rzeczywistość kryminalną. Jednakże „prze­stępczość telewizyjna” ma z rzeczywistością bardzo niewiele wspól­nego.Wydaje się, że oprócz problemów przestępczości nie ma innej dziedziny, w której opinia publiczna byłaby równie silnie, a przy tym równie fałszywie ukształtowana przez mass media. W latach 1976 – -1977 telewizja amerykańska pokazywała jednocześnie 19 telewizyj­nych seriali kryminalnych, które upowszechniały niezgodny z rzeczy­wistością obraz przestępczości.John A. Pandiani dokonał analizy treści telewizyjnych filmów kryminalnych wyemitowanych w USA w okresie od lutego do czerwca 1977 r. [304], Przeanalizował ogółem 130 godzin programu telewizyj­nego. Wykazał, że telewizja eksponowała. przestępczość klasyczną, pomijając przestępczość gospodarczą. Przedstawiano więc rozboje, włamania i zabójstwa, natomiast malwersacje, nielegalne ustalanie cen, łapówki czy oszustwa były na ekranie nieobecne.